Длабоко во тајгите на Јакутија, најголемата руска република која го зафаќа речиси целиот простор на Источен Сибир, на само три степени од Арктичкиот круг, се наоѓа најстуденото трајно населено место на планетата Земја, селото Ојмјакон. Ќе замрзнете штом ќе чуете дека најниската измерена температура е -71,2 степени и дека животот на локалното население е сведен на постојано прилагодување кон суровите услови.
Кога ќе дојде зимата , секој ден е борба за гол опстанок. Бидејќи просечната температура во ова време од годината е околу минус 50 степени Целзиусови, а самата помисла на таков студ ја замрзнува крвта во вените. Зошто некој, со здрав разум, би живеел таму? Можеби ни е тешко, на овие географски широчини и должини, да разбереме, но жителите на селото Ојмјакон одамна смислиле безброј трикови за да се справат со екстремни ситуации.
Каков е животот во царството на вечниот мраз, како што често се нарекува Јакутија, чија земја е замрзната поголемиот дел од годината? Од време на време, од замрзнатата почва на оваа република во источен Сибир и нејзиното древно минато ѕирка мамутски заб, а неодамна се пронајдени совршено зачувани остатоци од волк стар над 45.000 години. Интересни откритија, под услов да не живеете во близина…
Животот во царството на пермафростот
Зимата доаѓа порано во Ојмаикон. Често се случува до септември првиот снег веќе да ги покрие тивките селски улици. А кога ќе дојде, не треба долго време за да се разгори со полна сила… Потоа е само прашање на денови пред температурата да падне на бруталните минус 50 степени.
Греењето е, логично, првото нешто што жителите го имаат на ум. Без него, целата куќа може да замрзне за неколку минути. Затоа секој внимателно се подготвува секоја есен, складирајќи дрва за огрев, храна и други залихи и изолирајќи ги своите домови за да го преживеат долгиот, горчлив студ.
Кога ги гледаме фотографиите од ова место (радувајќи се во себе што во моментов не сме далеку таму), имаме впечаток дека самата глетка ќе ни ги замрзне очите. Остри мразулци висат од покривите, стаклата на прозорците не се гледаат поради густиот мраз, снегот е толку замрзнат што не можете ни да направите снежна топка… Само Елса, Олаф и другите членови на тимот „Замрзнато“ ги нема. Сепак, животот во Јакутија е сè друго освен смешен цртан филм.
Ојмјакон се наоѓа на 750 метри надморска височина и има само една продавница и едно училиште кое се затвора кога температурите паѓаат под минус 50 степени. Поблиску е до Арктичкиот круг (околу 350 километри) отколку првиот град и цивилизација. Најголемото обележје, статуата на бик на главниот плоштад во центарот, го одбележува денот во 1924 година кога беа измерени рекордни 71,2 степени под нулата. Најниската температура некогаш измерена на кое било населено место на Земјата.
Од каде дојде толку студ? Селото е опкружено со планини кои го заробуваат студениот воздух и ги спречуваат топлите ветрови да стигнат до него. Друга причина е што во зима има само неколку часа дневна светлина, па температурите се екстремно ниски. Временските услови се под влијание и на близината на Северниот Пол и Охотското Море. Идеални услови за тундри и тајги, а не за луѓе.
„Место каде што рибите ја поминуваат зимата“
Селото го добило името по блиската река. Каква иронија, Ојмјакон на локалниот јазик Евен значи „вода што не замрзнува“ или, според друго толкување, „местото каде што рибите ја поминуваат зимата“. Домородните Евени (Ламути) припаѓаат на групата народи Тунгузи и традиционално се номади. Тие ловат и ловат риба, одгледуваат ирваси, ја зачувуваат својата шаманска митологија и верувања и живеат во огромни, ретко населени области на Русија и Кина. Нивниот број е релативно мал во споредба со територијата што ја зафаќаат.
Токму Евенците го основале Ојмјакон во дваесеттите години од минатиот век. Релативно младата населба била создадена кога сточарите ги напоиле своите ирваси на термален извор и сметале дека би било идеално да се населат таму.
За време на Втората светска војна, во близина бил изграден аеродром за воздушната рута Алјаска-Сибир, која ја користеле американските и советските војници за борба на Источниот фронт. Ојмјакон се наоѓа во близина на озлогласениот Пат на коските, по кој се транспортирала работна сила до гулазите. Според некои приказни, помеѓу 250 илјади и еден милион луѓе загинале за време на изградбата на автопатот поради нехумани услови, а нивните останки лежат во пермафростот дури и денес (иако нема потврда за ова во документирани историски извори).
За време на советската ера, во селото живееле повеќе од 2.500 луѓе. Но, во последните децении, бројот на жители значително се намалил – според пописот од 2010 година, има помалку од 500 од нив.
Пат од коски и санкање со ирваси
Бидејќи системот за водоснабдување обично замрзнува во зима, сите куќи имаат полски тоалети, како и помошни објекти кои се дополнително загреани. Заборавете на сушење алишта на отворено и на возење автомобил кога живата во термометарот драстично ќе падне, бидејќи батериите брзо се празни, додека горивото може да замрзне во трепкање со окото (ако воопшто успеете да трепнете). Во ова село, дури и носењето очила е опасно, бидејќи тие можат да ви се залепат за лицето за време на екстремен студ.
Поради фактот што земјата е замрзната поголемиот дел од годината, земјоделството не е можно. Главната исхрана се состои од месо од дивеч, претежно од ирваси, а локалните деликатеси вклучуваат јадења со замрзната риба , како и автохтон специјалитет – коцки мраз од коњска крв послужени со макарони. Имајте го тоа на ум ако некогаш сакате да го посетите Ојмјакон.
Туризмот во оваа област, верувале или не, е една од најразвиените економски гранки: авантура за најхрабрите, за оние кои не се плашат од студот и сакаат да доживеат вистинска руска зима и сосема поинакво искуство.
Посетителите, како и жителите, сакаат да се капат на минус 50 во термалните извори што се протегаат по должината на коритото на реката Индигирка. Вистинско искуство, велат тие. Риболов на мраз, санкање со ирваси, посета на фестивалот „Студен столб“, запознавање со културата и кујната на Јакутите…
